Dr. Ludwig Ela: „K namjetam prof. Pernthalera wo korporaciji“

 Dokulaž njamogu se na „Forumje k pšašanjam korporacije zjawnego pšawa“ na 08.03.10 w Serbskem domje w Budyšynje wobźěliś, cu na tom puśu někotare mysli k tomu dodaś.

Pśi pśecytanju zběrku „Podłožki k zjawnopšawniskemu zastupnistwu zajmow Serbow“ jo mě ako prědne do wocowu biło, až smy ako Serby na samskem niwowje ako pśed wosymi lětami, což potrjefijo možnosći statkowanja w pšawniskem ramiku Nimskeje.

 Jo pśecej zasej zajmawe, až nimske juristy argumentuju z tym, až božko po nimskim pšawom žedne optimalne možnosći za podpěrowanje a spěchowanje rěcy a kultury serbskego luda njeeksistuju. Pśed skoro dwaźasća lětami su Serby pśišli do Zwězkoweje republiki Nimskeje a až do źinsajšnego dnja njejsu měli dawarjow kaznjow za trjebne na to glědaś, co Serbam ako nowym staśanam tyjo, ale jano na to, kak mogu Serbow do korseta kaznjow a pśedpisow starych zwězkowych krajow zarědowaś.

Njejsom tak spokojom z statusom Domowiny ako zapisane towaristwo, dokulaž popšawem ma z tym Domowina z.t. samske pšawa ako Sportarske towaristwo Zeleno- běły Dešno z.t.

Na drugem boce pak njamam z praktiskich pśicin „Korporaciju zjawnego pšawa“ za dobru.

Bliskosć stata a wjetšy doglěd zwězkowego pśespytowańskego zastojnstwa mě pśi tom njemolitej. Ale až kuždy, kenž jo něnto cłonk Domowiny, lěc pśez kupku, pśez kulturne towaristwo abo sam, da se zapisaś ako Domowinaŕ, mam za iluziju. Nic jano w spěchowańskem towaristwje „Domowniski muzej Dešno“ z.t. su luźe, kenž njekśě ako wosobina w Domowinje byś, lěc rownož Serby su. Mimo togo jo sebjewědobnje ako Serb w Dolnej Łužycy kradu mało. Njeby za to rukował, až se kuždy serbski błotojski rybaŕ zapišo do lišćinje ako Domowinaŕ a z tym by wuznał ako serbski. To pak by po něntejšnych kaznjach korporacije zjawnego pšawa trjebne było. Tak to jo teke pla Ewangelskeje cerkwje. Tam jo to pšawje tak, dokulaž jano ako cłonk cerkwje maš pšawo twojo goletko dupiś daś abo se wobźěliś aktiwnje abo pasiwnje na wolbach wšakorakich rowninow.

Gaby pśez to, až se kuždy źinsajšny cłonk Domowiny njeregistrował ako Domowinaŕ a by spadowało cłonkojstwo našeje narodneje organizacije mojogodla na 3000, kak comy potom zašćitowaś naše pominanje, zastupowaś zajmow wšych Serbow? K tomu pśiźo, až w Ewangelskej cerkwi zapłaśi kuždy swoje danki centralnje a centrala krajneje cerkwje rozdźělijo ze sumy wšych dankow pjenjeze na wosady.

Až muse samo ateistiske luźe, kenž dostanu pjenjeze za bźezdźěłabne, wot tych pjenjez cerkwine danki zapłaśiś, jo pokaz na bliskosć stata k Nimskej ewangelskej cerkwi a sromata kasěrarjow wšych bokow.

Cwiblujom na to, až se goźi ten cerkwiny system rozdźělenja pjenjez za Domowinu, glědajucy na to, až na pś. Župa Dolna Łužyca pśi wšyknych se goźecych abo njegoźecych goźbach wobtwarźijo samostatnosć župy napśeśiwo „centrali“ (zwězkoju Domowiny) w Budyšynje.

 A na końcu mojich wobmyslenjow k aktiwitam. Wobźelenje ewangelskich luźi namšach a wobźelenje nimskopowědajucych Domowinarjow na kursach serbskeje rěcy stej niźi na samskem niwowje. To jo w tom paźe wšojadno. Ja pak njewěm, kak to wuglěda na wolbach. Joli mogu se jano hyšći Domowinarje wobźěliś na wolbach, na pś. za serbsku radu, kak mocny jo potom zakład (fundament) za wuspěchy tych wolbow w serbskej ludnosći, joli by měła Domowina wopšawje jano hyšći 3000 cłonkow? Wěmy, až kuždy nimski staśan njechojźi k wolbam. Njama lušt, zajm, chylku, jo pśegłupy abo njamožo cuś ceły politiski system. To wšykno mamy w Serbach a mjazy Serbami teke. Njok, až wot 3000 cłonkow du 1400 wolit, jaden kandidat dostanjo wot tych 1001 głosow a na końcu wolbow ten zapowěda: „Serbski lud jo mě swoju dowěru wupowědał!“ Takich bajkow 1001- głosow som słyšał wot nimskich politikarjow južo cas mojogo žywjenja. Nic wšykno, což jo pla Nimcow z wašnju, tyjo Serbam.

 To su moje mysli za diskusiju w „„Forumje k pšašanjam korporacije zjawnego pšawa“.

Snaź se wukopa ceła nowa droga w běgu diskusije. Z źinsajšnego wida (25.02.2010) som za to, až Domowina njebuźo korporacija zjawnego pšawa.

B. Pittkunings, Dešno

Cłonk zwězkowego pśedsedarstwa Domowiny

„Zjawnoprawniska korporacija“ dnja 08.03.2010 w Serbskim domje w Budyšinje

 Knjez Rühmann wobjedna temu z wida zarjadniskeho prawa (Verwaltungsrecht) a nic z ludoweho prawa (Völkerrecht). Wón zawodnje tež na nastorki z posudka prof. Pernthalera[1] a prof. Kotzura[2] pokaza. Ze wšeho spočatka skedźbni na najwažniše wuměnjenje: Serbja sami maja najprjedy zakładny rozsud tworić, kotre dotalne statne nadawki chcedźa Serbja w swójskej zamołwitosći rjadować. Do tajkich móža ličić spěchownske prawo ze zjawnymi srědkami a nošerstwa kulturnych a kubłanskich institucijow, kaž tež prawo, być legitimowana politiska rěčnica zajimow serbskeho ludu. Dale rozłoži prof. Rühmann formy zjawnoprawniskich zjednoćenstwow (korporacijow)  a rozdźěle resp. wobmjezowanja k towarstwam po priwatnym prawje (ciwilneje towaršnosće). 

Zjawnoprawniske zjednoćenstwa móža być:  

1. wustaw (Anstalt) kaž na př. zjawnoprawniski sćelak rozhłosa MDR
2. załožba (Stiftung) kaž na př. Załožba za serbski lud
3. korporacija zjawneho prawa, kiž złožuje so načłonstwo přirodnych wosobow abo wolerjow na př. cyrkwje, gmejny a dalše

 W dalšich wuwjedźenjach koncentrowaše so dr. Rühmann na korporaciju zjawneho prawa. Załoženje tajkeje je statny akt, za kotryž je statne zrěčenje trěbne. Přisłušnosć, tajku korporaciju za Serbow wutworić, leži pola parlamentow w Sakskej a Braniborskej. Zwjazkowy sejm njeje po jeho měnjenju při tajkim załoženju korporacije wobdźěleny. Załoženje korporacije je prawnisce zasadne móžne, hač je wot politiskeje wole krajnych knježerstwow a parlamentow chcyte, je wotewrjene. W padźe załoženja korporacije za Serbow je tež wotewrjene, hač a kak so zwjazkowe knježerstwo při spěchowanju kulturnych a kubłanksich zaměrow wobdźěli[3].  ( hlej eksistowace statne zrěčenje k załoženju Załožby za serbski lud). Korporacija zwjawneho prawa steji pod statnej kontrolu a ma nimo wotpowědnych zakonjow tež hospodarske prawo (Haushaltsrecht) dodźeržeć. Gremije stata wukonjeja při tym kontrolu. 

 Kotre su lěpšiny korporacije zjawneho prawa porno statusej towarstwa?  

Najbytostniša je wyša legitimacija čłonow předsydstwa přez swobodne wólby a přewzaće statnych nadawkow za wužiwanje samopostajenskeho prawa jako politiska rěčnica, nošerka zarjadow, šulow, serbskich institucijow atd. a kompetency prawa na rozsudźe wo nałožowanju zjawnych spěchowanskich srědkow. 

 Štó smě wolić? 

Rühmann zwěsći, zo njebudźe nichtó jedne z najbytostnišich prawow wo swobodnym wuznaću k přisłušnosći narodneje mjeńšiny do prašenja stajić a změnić. Wón měni, zo smě při wólbach korporacije kóžda přirodna wosoba we wólbnym teritoriju Horneje a Delneje Łužicy serbsku lisćinu wolić. Wužiwanje wólbneho prawa wobhladuje so jako swobodne wuznaće k serbstwu. Problem wostanje, zo dyrbimy tež z ewentualnymi znjewužiwanjemi při wólbach ličić. Prašenje, hač spřećiwja so registratura swobodneho wužiwanja serbskeje wolerskeje lisćiny k zakonjej swobodneho wuznaća[4], wostanje njewotmołwjene.Trěbne nowe rjadowanje we wólbnym zakonju wón wuzběhnje. 

 Štó ma namjetowanske prawo za kandidatow? 

Wšitke politiske strony a swobodne wolerske zjednoćenstwa a serbske towarstwa. 

 Štó pruwuje, hač jedna so pola kandidata/kandidatki wo Serba/Serbowku? 

De jure njeje tajke pruwowanje móžne, de facto rozsudźi woler kiž kandidata abo kandidatku znaje. Tež wobknježenje serbskeje rěče njeje prawnisce pruwujomne a njemóže być z wuměnjenjom za kandidaturu. 

 Kajka je nutřkowna struktura korporacije? 

 Přez swobodne wólby legitimowane předsydstwo (zhromadźizna)  woli za legislatiwnu dobu štyrjoch abo wjacorych lět prezidentu, zastupowaceho prezidenta a prezidij jako dźěłowy gremij. Wšitke rozsudy korporacije twori zasadnje wolene předsydstwo (zhromadźizna). Zarjad, kiž zaruči funkciju nošerstwa a politiskeje rěčnicy, podleži zasadnje wšitkim rozsudam předsydstwa. 

 Što je z dotalnej Załožbu za serbski lud a z wotmjezowanjom kompetencow ke korporaciji? 

Załožba za serbski lud njesteji k dispoziciji, tak měnjenje Rühmanna.  Wona so njerozpušći ale zapřija dale wšitkich třoch pjenjezydawarjow. Wona je přez statne zrěčenje załožena a zapřija přez finančne zrěčenje zwjazkowe knježerstwo do sobuzamołwitosće spěchowanja Serbow. Zitat Rühmanna: „Štóž pjenjezy da, chce sobu rozsudźeć kak so srědki wužiwaja.“ 

 Nowa korporacija přewza z tym nadawk politiskeje rěčnicy zajimow Serbow wot Domowiny z.t.  Wotmjezowanje kompetencow k załožbje je prašenje wobsahoweho a politiskeho dojednanja z knježerstwom  (wostanu paralelne struktury). Domowina z.t. zjednoći dale ciwilnu serbsku towaršnosć po priwantnym prawje a je wuwzačnje w programatice na spěchowanje serbskeje rěče a kultury na projektowej bazy redukowana. Nima hižo politisku funkciju, ani nawodnisku funkciju w praktiskim dźěle (awtonomija towarstwa). 

Korporacija zjawneho prawa nima direktny zwisk k Domowinskim skupinam, župam  a towarstwam. 

 Zwěsćenje knjeza Pernthalera, zo měł přichodny prezident korporacije zjawneho prawa zdobom być zapósłanc krajneho sejma, de jure njepřitrjechi, praji Rühmann. Zapósłancy maja so po direktnym puću do gremija wolić. Dotalne nadawki serbskich radow w Sakskej a Braniborskej po boku sejma su tohodla dale trěbne, jeli chcedźa Serbja na politiskej participaciji w sejmiku přez słyšenje wobdźěleni być. 

Facit: 

1. Dołhož njeje zakładny rozsud tworjeny, hač chcedźa Serbja přez wyšu legitimaciju swobodnych wólbow samopostajenske prawa ze wšěmi naspomnjenymi lěpšinami abo njelěpšinymi přewzać, njeměło so politisce w zjawnosći za tutón zaměr wabić.
2. Přetworjenje Domowiny z.t. do korporacije zjawneho prawy njeje du jure a de facto móžne, chiba zo so wona jako třěcha a zapisane towarstwo rozpušći a z tym nowej korporaciji puć wotewri.
3. Nowy konstrukt korporacije je zwjazany z dźělenjom kompetencow dotalneje Domowiny z.t.. Zaměr narodno-politiske a kulturno-kubłanske-praktiske dźěło w jednej strukturje zjednoćić so znowa cofnje. Město toho natwari so třeća struktura k dotalnymaj (Domowiny a Załožby).
4. Domowinske skupiny, wjesne towarstwa, župy a specifiske towarstwa njemóža so hižo na dotalnu zarjadnisku pomoc třěchi złožować.
5. Funkcija Zwjazkoweho předsydstwa Domowiny z. t. wobmjezuje so w přichodźe na koordinaciske nadawki wulkoprojektow. W tutym zwisku maja so cyłotne statuty Domowiny wosebje § 2 zaměr towarstwa, na zbywace nadawki wobmjezować.
6. Zwiski mjez pjeć wolenymi zastupnistwami (Zwjazkowe předsydstwo Domowiny z.t. , předsydstwo korporacije zjawneho prawa,  Rady Załožby za serbski lud a Serbskeju radow w Sakskej a Braniborskej) su njepřewidne a w kompetencach wotmjezowane. Trěbna koordinacija mjez nimi přinjese nowe wužadanja.

Zjimanje diskusije napisał: 

 Bjarnat Cyž, jednaćel Domowiny 
  

[1] prof. Peter Pernthaler, Innsbruck 

[2] prof. dr. Markus Kotzur, uniwersita Lipsk 

[3] hlej eksistowace statne zrěčenje k załoženju Załožby za serbski lud 

[4] -> Sakski serbski zakoń, §1, Přisłušnosć k serbskemu ludej: 

„K serbskemu ludej słuša, štóž so k njemu wuznawa. Wuznaće je swobodne. Wone njesmě soani wotprěć ani přepruwować. Z tutoho wuznaća njesmědźa žane njelěpšiny nastać.” 

-> Kazń k rědowanju pšawow Serbow w kraju Bramborska, § 2 Pśisłušnosć k serbskej narodnosći:  „K serbskemu ludoju słuša, chtož se k njomu wuznawa. Wuznaśe jo wolne a njesmějo se wotprěwaš daniž pśepytowaś. Z togo wuznaśa njeměju staśenoju žedne njelěpšyny nastaś.”

Bjarnat Cyž:
Žane dalše prócowanja wo status zjawnoprawniskeje korporacije

Waženi delegaća,
na 9. hłownej zhromadźiznje dnja 29. měrca 2002 smy sej do programa
pod dypkom 4. zapisali zaměr: Domowina prócuje so wo status
zjawnoprawniskeje korporacije.
Na zakładźe tutoho zaměra je so hižo w nazymje samsneho lěta wot 7.
do 8. nowembra přewjedła zhromadna konferenca Domowiny a
Zwjazkoweho ministerstwa nutřkowneho na temu „Zjawnoprawniske
zastupnistwo zajimow narodnych mjeńšin“. Zaměr běše, sej wuwědomić
na zakładźe wěcywustojnych fachowych přednoškow, kajke lěpšiny
resp. problemy by změna juristiskeho statusa Domowiny měła. Wosebje
w přednošku prof. Oetera z uniwersity z Hamburga so tehdy naspomni,
zo dotal w Němskej tajki model zastupnistwa narodneje mjeńšiny
njeznajemy, zo pak w druhich krajach podobne modele nałožuja, kaž na
přikład w Madźarskej model komunalneho samopostajowanja.
84
W diskusiji tehdyšeje konferency nalistowachu so někotre lěpšiny
tajkeho modela, mjez druhim, zo je zjawnoprawniski model zwjazany z
lěpšej legitimaciju, směć zastupować zajimy mjeńšiny porno priwatnoprawniskemu
modelej třěšneho zwjazka zjednoćenych samostatnych
juristiskich wosobow – rěč towarstwow, kaž je to tuchwilu Domowina.
Wuměnjenje pak je, zo so přisłušnicy zjednoćenstwa do wólbneho
registra zapisaja.
Tu jewješe so prěni problem dla swobodneho wuznaća k serbstwu, kiž
w Němskej po zakonju nichtó pruwować njesmě. Wotpohlad, załožić
korporaciju zjawneho prawa pak sebi tež wužada wuwědomjenje, kotre
wobłuki samopostajowanja chce tajke zastupnistwo do swójskeje
zamołwitosće přewzać. Přikład Załožby za serbski lud je model
zjawnoprawniskeho zastupnistwa Serbow na polu kulturnych a
wuměłskich kaž tež wědomostnych naležnosćow, při čimž je stat
bjezposrědnje wobdźěleny we wotpowědnych rozsudźacych gremijach
kaž je to załožbowa rada.
Na kóncu konferency zjimaše so rezultat dopóznaćow takle: Serbja měli
sej najprjedy wuwědomić, kotre wobsahowe wobłuki chcedźa w formje
samopostajowanja do swójskeje zamołwitosće přewzać a na kotre
wašnje měło so potom scyła zjawnoprawniske zastupnistwo
konstituować. Na tutón rezultat nawjazujo je so w lěće 2004 přewjedła
kubłanska konferenca, na kotrejž dźěše hłownje wo kubłanske
naležnosće, kiž měli Serbja w přichodźe w sylnišej měrje w zmysle
sobupostajowanja resp. sobuzarjadnistwa přewzać. Wotpowědne tezy
tuteje konferency su so Wam z rozprawu prezentowali.
Prawniski wuběrk Domowiny je so tohorunja wospjet z tutym prašenjom
zaběrał a na swojim wuradźowanju w septembru lěta 2005 slědowace
zwěsćił:
„Nastupajo juristiski status njewidźi so žadyn efekt za polěpšenje
narodneje situacije, hdyž bychmy so wo status korporacije
zjawneho prawa prócowali. By potajkim lěpje było, bychmy-li
jednotnje wo to wojowali, zo stat Domowinje wjace zamołwitosće
a móžnosće sobupostajowanja w naležnosćach serbskeho ludu
přizwoli a přepoda. Rozsudnje je politiska wola stata,
připóznatemu zastupnistwu serbskeho ludu awtonomiju na
kulturnym a kubłanskim polu spožčić. Z toho wuchadźa, zo měło
so wo tym přemyslować, hač so dotalny zaměr k docpěću
juristiskeho statusa korporacije zjawneho prawa z programatiki
Domowiny šmórnje“.
Z tutym zwěsćenjom prawniskeho wuběrka njejsmy zakónčili diskusiju,
ale so konsultowali z dalšimi juristami, kiž nam w tutym zwisku z
juristiskeho wida jasne konsekwency pod aspektom rěčniskeje funkcije
Domowiny w zjawnoprawniskim statusu spřistupnichu.
85
Cyłkowne přepytowanja wjedźechu tež k zwěsćenju, zo je so hižo w
lěće 1949 Domowinje juristiski status korporacije zjawneho prawa wot
Sakskeho sejma spožčił. Prašenje, hač tutón status do dźensnišeho
dale traje, měješe so potajkim zdobom pruwować.
Poslednja konsultacija z prof. Mangoldtom, zastupjer Sakskeho
wustawoweho sudnistwa a juristiski eksperta na polu zjawneho prawa,
w decembru zašłeho lěta je posledne wotewrjene prašenja w naležnosći
rozswětliła. Wón jasnje zwěsći, zo njehodźi so přez juristiske změny
NDR-skeho časa něhdyši juristiski status korporacije zjawneho prawa
pola Domowny hižo nałožować. Najpozdźišo z wustawu 1968 je so
wona priwatnemu prawu přirjadowała. Wón w tutym zwisku tež na to
skedźbni, zo je so Swobodny stat Sakska w lěće 1990 znowa załožił a
nic jako dale eksistowacy po 40 lětach wozrodźił. Tuž njehodźi so w lěće
1949 přidźěleny status korporacije zjawneho prawa na dobu po 1990
jako dalepłaćacy nałožować.
Dale rozkładźeše nam někotre fakty, kiž měli přemyslić, hdyž so wo tajki
status prócujemy, a to:
1. Konstitucija korporacije zjawneho prawa sej žada, zo so kóždy jej
přisłušacy čłon jasnje k tomu wuznaje, a to přez přistup, kaž pola
zapisaneho towarstwa. Wšitcy ći, kiž njepřisłušeja korperaciji a so
při wšěm jako Serbja wuznawaja, so wot njeje njemóžeja
zastupować – hlej přirunanje z cyrkwjemi, kiž su
zjawnoprawniske korporacije.
2. Při zjawnoprawniskej korporacij přindźe mjeńšina do bliskosće
stata ze wšěmi lěpšinami a njelěpšinami. To rěka, wona podsteji
bjezposrědnje kontroli dohladowacych zarjadow stata.
3. Přez statnu bliskosć by nětčiša Domowina jeje njewotwisnosć
jako politiska rěčnica serbskeho ludu zhubiła resp. na hrački
stajiła. Trjeba by było wo alternatiwach politiskeho zastupnistwa
přemyslować, štož by wjedło k statusej politiskich stronow.
Po tutej rozmołwje a informaciji běše wobdźělnikam jasne, zo njehodźi
so wot hłowneje zhromadźizny schwaleny wotpohlad, wutworić
korporaciju zjawneho prawa při wobkedźbowanju funkcije rěčnicy, bjeze
wšeho nałožować. Skerje je prašenje legitimne, hač je změna
prawniskeho statusa scyła trěbna, hdyž dźe wo šěrše sobupostajowanje
na přikład na polu šulstwa. K tutomu prašenju naspomni so tež wizija wo
šulskej załožbje. Prof. Mangoldt na to pozitiwnje reagowaše a zwěsći,
zo maja Serbja hižo přikład w nětčišej załožbje na kulturnym polu, kak
móže stat mjeńšinje spožčić kompetency sobupostajowanja resp.
samozarjadnistwa. Tuž doporuči Serbam tute přemyslowanja dale
pohłubšić, so mjez sobu na zhromadny puć dojednać a na kóncu
politisce napřećo statej jednotnje zastupować. Z tutym pućom by w
dwěmaj padomaj forma zjawnoprawniskeho zastupnistwa a
samopostajowanja serbskich naležnosćow zapołožena była.
86
Domowina pak měła dale jako rěčnica zajimow Serbow skutkować a jeje
připóznaće přez jeje akceptancu w serbskim ludźe a němskej zjawnosći
zesylnić. Zaměr, zo so Domowina wo juristiski status zjawnoprawniskeje
korporacije prócuje, měł so w programje šmórnyć. Tole doporuču
dźensnišej hłownej zhromadźiznje schwalić.

Wothłosowanje wo šmórnjenju dypka „status korporacija …“ z programa Domowiny

Wuslědk wothłosowanja:
za to: 72
přećiwo: 2
hłosawzdaća: 9

Pernthaler – siehe Seite 57 der PDF-Datei:

3. Serbski dom Budyšin a Choćebuz – Körperschaft des öffentlichen Rechts