Zjeće faktow a informacijow z přednoška dr. Rühmanna k temje:
„Zjawnoprawniska korporacija“ dnja 08.03.2010 w Serbskim domje w Budyšinje
Knjez Rühmann wobjedna temu z wida zarjadniskeho prawa (Verwaltungsrecht) a nic z ludoweho prawa (Völkerrecht). Wón zawodnje tež na nastorki z posudka prof. Pernthalera[1] a prof. Kotzura[2] pokaza. Ze wšeho spočatka skedźbni na najwažniše wuměnjenje: Serbja sami maja najprjedy zakładny rozsud tworić, kotre dotalne statne nadawki chcedźa Serbja w swójskej zamołwitosći rjadować. Do tajkich móža ličić spěchownske prawo ze zjawnymi srědkami a nošerstwa kulturnych a kubłanskich institucijow, kaž tež prawo, być legitimowana politiska rěčnica zajimow serbskeho ludu. Dale rozłoži prof. Rühmann formy zjawnoprawniskich zjednoćenstwow (korporacijow) a rozdźěle resp. wobmjezowanja k towarstwam po priwatnym prawje (ciwilneje towaršnosće).
Zjawnoprawniske zjednoćenstwa móža być:
- wustaw (Anstalt) kaž na př. zjawnoprawniski sćelak rozhłosa MDR
- załožba (Stiftung) kaž na př. Załožba za serbski lud
- korporacija zjawneho prawa, kiž złožuje so načłonstwo přirodnych wosobow abo wolerjow na př. cyrkwje, gmejny a dalše
W dalšich wuwjedźenjach koncentrowaše so dr. Rühmann na korporaciju zjawneho prawa. Załoženje tajkeje je statny akt, za kotryž je statne zrěčenje trěbne. Přisłušnosć, tajku korporaciju za Serbow wutworić, leži pola parlamentow w Sakskej a Braniborskej. Zwjazkowy sejm njeje po jeho měnjenju při tajkim załoženju korporacije wobdźěleny. Załoženje korporacije je prawnisce zasadne móžne, hač je wot politiskeje wole krajnych knježerstwow a parlamentow chcyte, je wotewrjene. W padźe załoženja korporacije za Serbow je tež wotewrjene, hač a kak so zwjazkowe knježerstwo při spěchowanju kulturnych a kubłanksich zaměrow wobdźěli[3]. ( hlej eksistowace statne zrěčenje k załoženju Załožby za serbski lud). Korporacija zwjawneho prawa steji pod statnej kontrolu a ma nimo wotpowědnych zakonjow tež hospodarske prawo (Haushaltsrecht) dodźeržeć. Gremije stata wukonjeja při tym kontrolu.
Kotre su lěpšiny korporacije zjawneho prawa porno statusej towarstwa?
Najbytostniša je wyša legitimacija čłonow předsydstwa přez swobodne wólby a přewzaće statnych nadawkow za wužiwanje samopostajenskeho prawa jako politiska rěčnica, nošerka zarjadow, šulow, serbskich institucijow atd. a kompetency prawa na rozsudźe wo nałožowanju zjawnych spěchowanskich srědkow.
Štó smě wolić?
Rühmann zwěsći, zo njebudźe nichtó jedne z najbytostnišich prawow wo swobodnym wuznaću k přisłušnosći narodneje mjeńšiny do prašenja stajić a změnić. Wón měni, zo smě při wólbach korporacije kóžda přirodna wosoba we wólbnym teritoriju Horneje a Delneje Łužicy serbsku lisćinu wolić. Wužiwanje wólbneho prawa wobhladuje so jako swobodne wuznaće k serbstwu. Problem wostanje, zo dyrbimy tež z ewentualnymi znjewužiwanjemi při wólbach ličić. Prašenje, hač spřećiwja so registratura swobodneho wužiwanja serbskeje wolerskeje lisćiny k zakonjej swobodneho wuznaća[4], wostanje njewotmołwjene.Trěbne nowe rjadowanje we wólbnym zakonju wón wuzběhnje.
Štó ma namjetowanske prawo za kandidatow?
Wšitke politiske strony a swobodne wolerske zjednoćenstwa a serbske towarstwa.
Štó pruwuje, hač jedna so pola kandidata/kandidatki wo Serba/Serbowku?
De jure njeje tajke pruwowanje móžne, de facto rozsudźi woler kiž kandidata abo kandidatku znaje. Tež wobknježenje serbskeje rěče njeje prawnisce pruwujomne a njemóže być z wuměnjenjom za kandidaturu.
Kajka je nutřkowna struktura korporacije?
Přez swobodne wólby legitimowane předsydstwo (zhromadźizna) woli za legislatiwnu dobu štyrjoch abo wjacorych lět prezidentu, zastupowaceho prezidenta a prezidij jako dźěłowy gremij. Wšitke rozsudy korporacije twori zasadnje wolene předsydstwo (zhromadźizna). Zarjad, kiž zaruči funkciju nošerstwa a politiskeje rěčnicy, podleži zasadnje wšitkim rozsudam předsydstwa.
Što je z dotalnej Załožbu za serbski lud a z wotmjezowanjom kompetencow ke korporaciji?
Załožba za serbski lud njesteji k dispoziciji, tak měnjenje Rühmanna. Wona so njerozpušći ale zapřija dale wšitkich třoch pjenjezydawarjow. Wona je přez statne zrěčenje załožena a zapřija přez finančne zrěčenje zwjazkowe knježerstwo do sobuzamołwitosće spěchowanja Serbow. Zitat Rühmanna: „Štóž pjenjezy da, chce sobu rozsudźeć kak so srědki wužiwaja.“
Nowa korporacija přewza z tym nadawk politiskeje rěčnicy zajimow Serbow wot Domowiny z.t. Wotmjezowanje kompetencow k załožbje je prašenje wobsahoweho a politiskeho dojednanja z knježerstwom (wostanu paralelne struktury). Domowina z.t. zjednoći dale ciwilnu serbsku towaršnosć po priwantnym prawje a je wuwzačnje w programatice na spěchowanje serbskeje rěče a kultury na projektowej bazy redukowana. Nima hižo politisku funkciju, ani nawodnisku funkciju w praktiskim dźěle (awtonomija towarstwa).
Korporacija zjawneho prawa nima direktny zwisk k Domowinskim skupinam, župam a towarstwam.
Zwěsćenje knjeza Pernthalera, zo měł přichodny prezident korporacije zjawneho prawa zdobom być zapósłanc krajneho sejma, de jure njepřitrjechi, praji Rühmann. Zapósłancy maja so po direktnym puću do gremija wolić. Dotalne nadawki serbskich radow w Sakskej a Braniborskej po boku sejma su tohodla dale trěbne, jeli chcedźa Serbja na politiskej participaciji w sejmiku přez słyšenje wobdźěleni być.
Facit:
- Dołhož njeje zakładny rozsud tworjeny, hač chcedźa Serbja přez wyšu legitimaciju swobodnych wólbow samopostajenske prawa ze wšěmi naspomnjenymi lěpšinami abo njelěpšinymi přewzać, njeměło so politisce w zjawnosći za tutón zaměr wabić.
- Přetworjenje Domowiny z.t. do korporacije zjawneho prawy njeje du jure a de facto móžne, chiba zo so wona jako třěcha a zapisane towarstwo rozpušći a z tym nowej korporaciji puć wotewri.
- Nowy konstrukt korporacije je zwjazany z dźělenjom kompetencow dotalneje Domowiny z.t.. Zaměr narodno-politiske a kulturno-kubłanske-praktiske dźěło w jednej strukturje zjednoćić so znowa cofnje. Město toho natwari so třeća struktura k dotalnymaj (Domowiny a Załožby).
- Domowinske skupiny, wjesne towarstwa, župy a specifiske towarstwa njemóža so hižo na dotalnu zarjadnisku pomoc třěchi złožować.
- Funkcija Zwjazkoweho předsydstwa Domowiny z. t. wobmjezuje so w přichodźe na koordinaciske nadawki wulkoprojektow. W tutym zwisku maja so cyłotne statuty Domowiny wosebje § 2 zaměr towarstwa, na zbywace nadawki wobmjezować.
- Zwiski mjez pjeć wolenymi zastupnistwami (Zwjazkowe předsydstwo Domowiny z.t. , předsydstwo korporacije zjawneho prawa, Rady Załožby za serbski lud a Serbskeju radow w Sakskej a Braniborskej) su njepřewidne a w kompetencach wotmjezowane. Trěbna koordinacija mjez nimi přinjese nowe wužadanja.
Zjimanje diskusije napisał:
Bjarnat Cyž, jednaćel Domowiny
[1] prof. Peter Pernthaler, Innsbruck
[2] prof. dr. Markus Kotzur, uniwersita Lipsk
[3] hlej eksistowace statne zrěčenje k załoženju Załožby za serbski lud
[4] -> Sakski serbski zakoń, §1, Přisłušnosć k serbskemu ludej:
„K serbskemu ludej słuša, štóž so k njemu wuznawa. Wuznaće je swobodne. Wone njesmě soani wotprěć ani přepruwować. Z tutoho wuznaća njesmědźa žane njelěpšiny nastać.”
-> Kazń k rědowanju pšawow Serbow w kraju Bramborska, § 2 Pśisłušnosć k serbskej narodnosći: „K serbskemu ludoju słuša, chtož se k njomu wuznawa. Wuznaśe jo wolne a njesmějo se wotprěwaš daniž pśepytowaś. Z togo wuznaśa njeměju staśenoju žedne njelěpšyny nastaś.”
