Bj. Cyž: Žane dalše prócowanja wo status zjawnoprawniskeje korporacije

Z dokumentacije 13. hłowneje zhromadźizny Domowiny 31.3.2007 w Kulowje

Bjarnat Cyž:
Žane dalše prócowanja wo status zjawnoprawniskeje korporacije

Waženi delegaća,
na 9. hłownej zhromadźiznje dnja 29. měrca 2002 smy sej do programa
pod dypkom 4. zapisali zaměr: Domowina prócuje so wo status
zjawnoprawniskeje korporacije.
Na zakładźe tutoho zaměra je so hižo w nazymje samsneho lěta wot 7.
do 8. nowembra přewjedła zhromadna konferenca Domowiny a
Zwjazkoweho ministerstwa nutřkowneho na temu “Zjawnoprawniske
zastupnistwo zajimow narodnych mjeńšin”. Zaměr běše, sej wuwědomić
na zakładźe wěcywustojnych fachowych přednoškow, kajke lěpšiny
resp. problemy by změna juristiskeho statusa Domowiny měła. Wosebje
w přednošku prof. Oetera z uniwersity z Hamburga so tehdy naspomni,
zo dotal w Němskej tajki model zastupnistwa narodneje mjeńšiny
njeznajemy, zo pak w druhich krajach podobne modele nałožuja, kaž na
přikład w Madźarskej model komunalneho samopostajowanja.
84
W diskusiji tehdyšeje konferency nalistowachu so někotre lěpšiny
tajkeho modela, mjez druhim, zo je zjawnoprawniski model zwjazany z
lěpšej legitimaciju, směć zastupować zajimy mjeńšiny porno priwatnoprawniskemu
modelej třěšneho zwjazka zjednoćenych samostatnych
juristiskich wosobow – rěč towarstwow, kaž je to tuchwilu Domowina.
Wuměnjenje pak je, zo so přisłušnicy zjednoćenstwa do wólbneho
registra zapisaja.
Tu jewješe so prěni problem dla swobodneho wuznaća k serbstwu, kiž
w Němskej po zakonju nichtó pruwować njesmě. Wotpohlad, załožić
korporaciju zjawneho prawa pak sebi tež wužada wuwědomjenje, kotre
wobłuki samopostajowanja chce tajke zastupnistwo do swójskeje
zamołwitosće přewzać. Přikład Załožby za serbski lud je model
zjawnoprawniskeho zastupnistwa Serbow na polu kulturnych a
wuměłskich kaž tež wědomostnych naležnosćow, při čimž je stat
bjezposrědnje wobdźěleny we wotpowědnych rozsudźacych gremijach
kaž je to załožbowa rada.
Na kóncu konferency zjimaše so rezultat dopóznaćow takle: Serbja měli
sej najprjedy wuwědomić, kotre wobsahowe wobłuki chcedźa w formje
samopostajowanja do swójskeje zamołwitosće přewzać a na kotre
wašnje měło so potom scyła zjawnoprawniske zastupnistwo
konstituować. Na tutón rezultat nawjazujo je so w lěće 2004 přewjedła
kubłanska konferenca, na kotrejž dźěše hłownje wo kubłanske
naležnosće, kiž měli Serbja w přichodźe w sylnišej měrje w zmysle
sobupostajowanja resp. sobuzarjadnistwa přewzać. Wotpowědne tezy
tuteje konferency su so Wam z rozprawu prezentowali.
Prawniski wuběrk Domowiny je so tohorunja wospjet z tutym prašenjom
zaběrał a na swojim wuradźowanju w septembru lěta 2005 slědowace
zwěsćił:
“Nastupajo juristiski status njewidźi so žadyn efekt za polěpšenje
narodneje situacije, hdyž bychmy so wo status korporacije
zjawneho prawa prócowali. By potajkim lěpje było, bychmy-li
jednotnje wo to wojowali, zo stat Domowinje wjace zamołwitosće
a móžnosće sobupostajowanja w naležnosćach serbskeho ludu
přizwoli a přepoda. Rozsudnje je politiska wola stata,
připóznatemu zastupnistwu serbskeho ludu awtonomiju na
kulturnym a kubłanskim polu spožčić. Z toho wuchadźa, zo měło
so wo tym přemyslować, hač so dotalny zaměr k docpěću
juristiskeho statusa korporacije zjawneho prawa z programatiki
Domowiny šmórnje”.
Z tutym zwěsćenjom prawniskeho wuběrka njejsmy zakónčili diskusiju,
ale so konsultowali z dalšimi juristami, kiž nam w tutym zwisku z
juristiskeho wida jasne konsekwency pod aspektom rěčniskeje funkcije
Domowiny w zjawnoprawniskim statusu spřistupnichu.
85
Cyłkowne přepytowanja wjedźechu tež k zwěsćenju, zo je so hižo w
lěće 1949 Domowinje juristiski status korporacije zjawneho prawa wot
Sakskeho sejma spožčił. Prašenje, hač tutón status do dźensnišeho
dale traje, měješe so potajkim zdobom pruwować.
Poslednja konsultacija z prof. Mangoldtom, zastupjer Sakskeho
wustawoweho sudnistwa a juristiski eksperta na polu zjawneho prawa,
w decembru zašłeho lěta je posledne wotewrjene prašenja w naležnosći
rozswětliła. Wón jasnje zwěsći, zo njehodźi so přez juristiske změny
NDR-skeho časa něhdyši juristiski status korporacije zjawneho prawa
pola Domowny hižo nałožować. Najpozdźišo z wustawu 1968 je so
wona priwatnemu prawu přirjadowała. Wón w tutym zwisku tež na to
skedźbni, zo je so Swobodny stat Sakska w lěće 1990 znowa załožił a
nic jako dale eksistowacy po 40 lětach wozrodźił. Tuž njehodźi so w lěće
1949 přidźěleny status korporacije zjawneho prawa na dobu po 1990
jako dalepłaćacy nałožować.
Dale rozkładźeše nam někotre fakty, kiž měli přemyslić, hdyž so wo tajki
status prócujemy, a to:
1. Konstitucija korporacije zjawneho prawa sej žada, zo so kóždy jej
přisłušacy čłon jasnje k tomu wuznaje, a to přez přistup, kaž pola
zapisaneho towarstwa. Wšitcy ći, kiž njepřisłušeja korperaciji a so
při wšěm jako Serbja wuznawaja, so wot njeje njemóžeja
zastupować – hlej přirunanje z cyrkwjemi, kiž su
zjawnoprawniske korporacije.
2. Při zjawnoprawniskej korporacij přindźe mjeńšina do bliskosće
stata ze wšěmi lěpšinami a njelěpšinami. To rěka, wona podsteji
bjezposrědnje kontroli dohladowacych zarjadow stata.
3. Přez statnu bliskosć by nětčiša Domowina jeje njewotwisnosć
jako politiska rěčnica serbskeho ludu zhubiła resp. na hrački
stajiła. Trjeba by było wo alternatiwach politiskeho zastupnistwa
přemyslować, štož by wjedło k statusej politiskich stronow.
Po tutej rozmołwje a informaciji běše wobdźělnikam jasne, zo njehodźi
so wot hłowneje zhromadźizny schwaleny wotpohlad, wutworić
korporaciju zjawneho prawa při wobkedźbowanju funkcije rěčnicy, bjeze
wšeho nałožować. Skerje je prašenje legitimne, hač je změna
prawniskeho statusa scyła trěbna, hdyž dźe wo šěrše sobupostajowanje
na přikład na polu šulstwa. K tutomu prašenju naspomni so tež wizija wo
šulskej załožbje. Prof. Mangoldt na to pozitiwnje reagowaše a zwěsći,
zo maja Serbja hižo přikład w nětčišej załožbje na kulturnym polu, kak
móže stat mjeńšinje spožčić kompetency sobupostajowanja resp.
samozarjadnistwa. Tuž doporuči Serbam tute přemyslowanja dale
pohłubšić, so mjez sobu na zhromadny puć dojednać a na kóncu
politisce napřećo statej jednotnje zastupować. Z tutym pućom by w
dwěmaj padomaj forma zjawnoprawniskeho zastupnistwa a
samopostajowanja serbskich naležnosćow zapołožena była.
86
Domowina pak měła dale jako rěčnica zajimow Serbow skutkować a jeje
připóznaće přez jeje akceptancu w serbskim ludźe a němskej zjawnosći
zesylnić. Zaměr, zo so Domowina wo juristiski status zjawnoprawniskeje
korporacije prócuje, měł so w programje šmórnyć. Tole doporuču
dźensnišej hłownej zhromadźiznje schwalić.

Wothłosowanje wo šmórnjenju dypka “status korporacija …” z programa Domowiny

Wuslědk wothłosowanja:
za to: 72
přećiwo: 2
hłosawzdaća: 9